ChampLacanien
Φόρουμ Ψυχανάλυσης του Λακανικού Πεδίου Αθήνας

3. Προλεγόμενο 11

Τρίτη, 8 Μαΐου 2012

3. Προλεγόμενο 11
 Πρελούδιο 11
H MH-ΟΛΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΗ
Susy Roizin

Τι απαντά ο αναλυτής;  Απαντά… “Καλημέρα...” ,   “Καλησπέρα..”   , ανάλογα με την ώρα, ανάλογα με τον τόπο . Ο αναλυτής απαντά σε ένα κινητό, σε ένα sms,  σε ένα email , η σε ένα κοινωνικό δίκτυο στο διαδίκτυο. Με λίγα λόγια δεν είναι ξένος με τις αλλαγές της εποχής του.   Η εποχή των επικοινωνιών και των ιλιγγιωδών τεχνολογικών καινοτομιών  δεν αφήνει αδιάφορη την πρακτική μας που σήμερα υιοθετεί στύλ  που ούτε καν μπορούσαν ο Φρόϋντ ή ο Λακάν να φανταστούν. Οπως όλος ο κόσμος, έτσι και ο αναλυτής , διαποτίζεται από τον περιρρέοντα λόγο [discours] , ζωντανό θησαυρό σημαινόντων : λέξεις, φράσεις, ιστορίες , δοξασίες και ανέκδοτα που γεννιούνται και πεθαίνουν  καθημερινά  όπως τα κύτταρα κάθε ζωντανού σώματος.

Ο αναλυτής μοιράζεται τον Γλωσσικό Κώδικα, με μιαν ιδιαίτερη ευαισθησία βέβαια  απέναντι στα γλωσσικά φαινόμενα , μια ευαισθησία που καλλιεργήθηκε και αναπτύχθηκε κατά την εκπαίδευση και την ανάλυση του.  
Αφ ης στιγμής , ο αναλυτής ,   διαπιστώσει ότι η ανάλυση είναι δυνατή [εφικτή] , η χρήση της γλώσσας θα είναι διαφορετική.  Η αρχική σχέση, - στην υπηρεσία της επικοινωνίας, της συνεννόησης, των ραντεβού-  , θα μεταμορφωθεί σε μια σχέση ασύμμετρη όπου μόνο ένα υποκείμενο μετρά. Ο Λακαν έλεγε (1) ότι ο αναλυτής πληρώνει με το πρόσωπο του τα τέλη της ανάλυσης.  Ο αναλυτής τοποθετείται σε θέση αντικειμένου αιτίου επιθυμίας  και συνθήκης  ανάδυσης του ασυνειδήτου το οποίο  και καλείται τελικά  να  δημιουργηθεί, να  επινοηθεί  κατά τη διάρκεια της ανάλυσης. 
Ο Λακάν προτείνει τον «τετελεσμένο μέλλοντα» για να καταδείξει ακριβώς ότι ενώ το υποκείμενο του ασυνειδήτου επισυμβαίνει/αναδύεται κατά μία μεταγενέστερη [“μελλοντική”] στιγμή, τοποθετείται ωστόσο δομικά  ως εξ αρχής υπάρχον .  
 Στο γράφημα της επιθυμίας, αυτός ο αναδρομικός λογικός χρόνος  καταδεικνύει ότι το υποκείμενο είναι το αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης διαδρομής που αντιπροσωπεύει τη συνάντηση του έμβιου με το συμβολικό (2). Αυτή η κίνηση  αναπαράγεται σε μιαν ανάλυση κάθε φορά που , καθώς οι επαναλαμβανόμενες στροφές, oι επαναλαμβανόμενοι γύροι των λεχθέντων ξετυλίγονται ξανά και ξανά (3) , παράγεται μια επίπτωση-υποκείμενο / παράγεται ένα επιτέλεσμα υποκειμένου . Η χρονολόγηση δεν είναι αυτή της τρέχουσας αντίληψης και η  κίνηση προχωρά στην αντίθετη της διαίσθησης κατεύθυνση.
 Ρηματικοί χρόνοι, μαθηματικά, λογική, τοπολογία..  Ο Λακάν άντλησε από διάφορες πηγές για να αναδείξει και να  αποδώσει, αυτό που, από πρώτη άποψη, μοιάζει μια αδύνατη συνάντηση : πώς ο αναλυτής μπορεί να απαντήσει σε  ένα υποκείμενο που δεν είναι άλλο παρά «επίπτωση» , που δεν είναι o φορέας ή ο δράστης  μιας ρηματοποίησης αλλά μάλλον η συνεπαγωγή της; Και πώς μπορεί ένα αντικείμενο να απαντήσει; Πως είναι δυνατόν να απαντήσει κανείς εκκινώντας από μια θέση αντικειμένου;
Στη θέση του, που είναι η θέση του αντικειμένου α, δράστη και πράκτορα του αναλυτικού λόγου, ο αναλυτής διατηρεί το κενό στον Αλλον, τοποθετείται σαν στεντ που εμποδίζει  τη φράξη του ελλείμματος [κενού] και εγγυάται την κυκλοφορία της επιθυμίας του αναλυόμενου. Η απάντηση του, που προσανατολίζεται πάντα από την λειτουργία που ο Λακάν ονόμασε Επιθυμία του αναλυτή, λειτουργία που πάει κόντρα στην ταύτιση, πάει στην κατεύθυνση του αντικειμένου της ενόρμησης και της επιθυμίας του υποκειμένου. Ο αναλυτής μπορεί να κάνει πολλά πράγματα με το συνειρμικό υλικό του αναλυόμενου. Μια στίξη, ένα συσχετισμό, ένα ερώτημα, έναν αινιγματικό υπαινιγμό, μια παύση η έναν επιτονισμό , μια σιωπή. Πρόκειται για διαφορετικές τροπικότητες της ερμηνείας η οποία και είναι η αυθεντική απάντηση του αναλυτή. Είναι αποφαντική, δηλαδή, πάει πέραν του νοήματος. Δεν είναι μια ερμηνευτική αλλά μάλλον μια πράξη που επιτρέπει τα αιχμαλωτισμένα  στο σύμπτωμα σημαίνοντα  να μπορέσουν να αποσπασθούν, να [απο-] χωρισθούν. Πρόκειται για μια μη-όλη απάντηση, που ακριβώς δεν εμποδίζει τον αναλυόμενο να πει κάτι πραγματικά καινούργιο κατά το οποίο «το λέγειν δεν παραμένει απωθημένο πίσω από το λεχθέν» (4). Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, το έλλειμμα στον Άλλον πρέπει να διατηρείται, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον ο αναλυτής θα φροντίσει να μην δώσει ποτέ μια πλήρη απάντηση ούτε να καλλιεργήσει προσδοκίες ότι θα καλύψει αυτό το έλλειμμα. Στο βαθμό που αυτή η συνθήκη διασφαλίζεται, παρά την φαινομενική κωμωδία των μη-συναντήσεων, μια συνάντηση θα μπορέσει να παραχθεί, μια συνάντηση που στην πραγματικότητα δεν είναι μια συνάντηση μεταξύ δύο αλλά ένα μοεμπιανό συνεχές.
 Η μη-όλη απάντηση  του αναλυτή αφήνει έναν χώρο εξωτερικό εκείνου  που δένεται και μεστώνει μέσα σε αυτόν τον ενικό κοινωνικό δεσμό. Ετσι, έχουμε να εξ-ίστανται/αφίστανται του κενού συνόλου, το υπερπεπερασμένο (tranfini) του Καντόρ, η μη πληρότητα του Godel, το παράδοξο στοιχείο του Russel (5) κλπ, αυτά είναι τα διάφορα μέσα που χρησιμοποιεί ο Λακάν για να αποδώσει το πλαισιωμένο κενό/ενα κενό με χείλος (vide bordé), τον τόπο του αντικειμένου, την ενόρμηση και την απόλαυση. Δεν πρόκειται για  ένα απεριόριστο άπειρο γιατί η τρύπα που διαγράφεται σε κάθε γύρο της αλυσίδας των λεχθέντων συναντάται με τον τόπο της έλλειψης, πιστά διατηρημένου από τον αναλυτή, ο οποίος [τόπος της έλλειψης]  επιτρέπει την εμπειρία του πραγματικού στην ανάλυση. 
Θα μπορούσαμε να προτείνουμε ένα μαθήμιο «Α/»(διαιρεμένη ή διαγραμμένη απάντηση) ως νόμισμα εσωτερικής κυκλοφορίας για το VII Ραντεβού στη Βραζιλία, μαθήμιο που αποδίδει την  μη-όλη απάντηση που καθιστά δυνατή μιαν ανάλυση. Από τον απο-αλλοτριωτικό, απο-ταυτοποιητικό [από] χωρισμό, θα αναδυθεί μια, πολυτιμότερη για μιαν ανάλυση, απάντηση αυτή που το ίδιο το ομιλόν θα βρει μπρος στην έλλειψη  στον Άλλον εκκινώντας από την ενικότητα της απόλαυσης του(6) 
Ο αναλυτής και ο αναλυόμενος είναι σαν «τους δύο παρτενέρ (που παίζουν) σαν τις δυο pales μιας περιστρεφόμενης οθόνης  (...) η μεταβίβαση μη όντας ποτέ τίποτε άλλο από τον άξονα αυτής της  εναλλαγής». (7)
Σας προτείνω να μπείτε στο διαδίκτυο και να ψάξετε να βρείτε κάποιον ιστότοπο για να δείτε τρισδιάστατα και σε κίνηση την τοπολογία και το μπουκάλι του Klein που «μας δείχνει» τους γύρους, τις στροφές του λεχθέντος καθώς καλύπτουν αλλά και ταυτόχρονα αποκαθιστούν ένα κενό, δίχως κανένα όριο ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό.
 Μπορούμε να μπούμε στο εσωτερικό του, τολμώ να πω, σαν σε έναν μύλο. Το εσωτερικό του συγκοινωνεί  εντελώς, εξ ολοκλήρου με το εξωτερικό του. Παρ όλα αυτά αυτή η επιφάνεια είναι εντελώς εσωτερική. (…) Ο μικρόκοσμος δεν είναι καμωμένος από ένα μέρος του κόσμου κατά κάποιο τρόπο αναποδογυρισμένο έτσι όπως αναποδογυρίζουμε το τομάρι του κουνελιού [το μέσα έξω ] το μέσα που για τον μικρόκοσμο είναι απ έξω είναι κι αυτό ένα έξω που [ο μικρόκοσμος]  έχει και που έρχεται αντιμέτωπο με το μέσα του κόσμου/cosmos.»(7) 
Ιδού ο σχετικός ιστότοπος
http://www.anfrix.com/2007/01/una-botella-sin-interior-ni-exterior/ <http://www.anfrix.com/2007/01/una-botella-sin-interior-ni-exterior/> 
 
Κλινική και ηθική.

 Για την ψυχανάλυση δεν υπάρχει κλινική δίχως ηθική ούτε αρμόζουσα στην ψυχανάλυση ηθική που να μην έχει σχέση με την κλινική. Ο Λακάν δεν σταμάτησε ποτέ να υπογραμμίζει την σπουδαιότητα και των δύο, στις παρουσιάσεις ασθενών στην Αγία Αννα, στα σεμινάρια του, στα γραπτά του καθώς και όταν ειρωνευόταν ή έκρινε τους αναλυτές και τις πρακτικές που απομακρύνονταν από αυτές. Ωστόσο μπορεί να υπάρξει μια ορισμένη ένταση μεταξύ τους που να μην συνιστά απλώς ζήτημα διαφορετικής βαρύτητας. Αποτελεί πρόκληση για μας να αντιμετωπίσουμε αυτό το ζήτημα που μας βαζει μπροστά στην αναγκαιότητα να διασαφηνίσουμε τις διαφορές.
ΚΛΙΝΙΚΟΣ, στα ελληνικά, προσδιόριζε αυτόν που επισκεπτόταν τον κλινήρη ασθενή. Για μακρές ιστορικές περιόδους, η κύρια λειτουργία του γιατρού συνίστατο στο να βοηθά τους ασθενείς σύμφωνα με το τι όριζε η κάθε κουλτούρα. Στην αρχή, το λειτούργημα του γιατρού δεν ηταν αναγκαστικά η θεραπεία με την έννοια της ίασης, οι τελετουργίες ηταν τρόπος  εξορκισμού των ασθενών και, κάποιες φορές η κλινική έγκειτο απλώς στο να βοηθηθούν οι άρρωστοι να πεθάνουν.  Στην Πελοπόννησο , αποκαλύφθηκαν τα ερείπια της Επιδαύρου και το τέμενος του Ασκληπιού (http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2374) ένα παλαιό θεραπευτικό κέντρο που συμπεριελάμβανε θέατρο, γυμναστήρια και έναν σκεπαστό χώρο που τον ονόμαζαν  εγκοιμητήριον  όπου οι άρρωστοι έμεναν κλινήρεις για πολλές  ημέρες και κοιμόνταν.  Κατά τη διάρκεια του ύπνου –έτσι πίστευαν- λάμβαναν τις συμβουλές των θεών με τα κλειδιά της θεραπείας τους.  Περιέργως, αφ ης στιγμής έκλειναν τα μάτια τους έμπαιναν σε έναν εσωτερικό κόσμο που στην πραγματικότητα τους συνέδεε με ένα υποτιθέμενο ειδέναι, τοποθετημένο εκτός Ολυμπου. Στην Αρχαιότητα ο όρος θεράπων προσδιόριζε  τον σύντροφο του πολεμιστή, εκείνον που κουβαλούσε τα όπλα και τον βοηθούσε να φορέσει την πανοπλία. Υπηρέτης των μουσών η ενός θεού. Ο ίδιος όρος σήμαινε και δούλος. Στη συνέχεια έγινε αυτός που συνοδεύει και προσφέρει τις υπηρεσίες του σε ένα σημαίνον πρόσωπο και τελικά σε έναν άρρωστο. Στις μέρες μας, η θεραπευτική έγινε αποκλειστικά ιατρική, που σημαίνει ότι μέλημα της είναι η αντιστοίχηση της κατάστασης του ασθενούς με ένα ιδεώδες υγείας σύμφωνα με ένα συγκροτημένο ειδέναι, αντικειμενικό και καθολικό.

 Η ψυχαναλυτική κλινική δεν είναι μια κλινική παρατήρησης αλλά είναι κλινική τής ακρόασης και της ανάγνωσης. Δεν πρόκειται για έναν ασθενή κλινήρη, ξαπλωμένο σε ένα κρεβάτι αλλά για ένα υποκείμενο απλωμένο σε ένα ντιβάνι του οποίου μέλημα είναι να πλαισιώσει και να περιορίσει το αναπόφευκτα συνδεδεμένο με την εμπειρία εικονοφαντασιακό το οποίο  έχει  γενικά  την τάση να συγκαλύπτει αυτό προς το οποίο η ψυχανάλυση προσανατολίζει και το οποίο βρίσκεται πέραν των εικόνων, και των ενδυματολογικών και κινησιολογικων προφανών.(8) 
Συνδέουν γενικά την ηθική με ένα ευ πραττειν, ευ πράττειν ή να κάνεις το καλό πράγμα που τείνει να συγχέει την ηθική [ethique] με τους ηθικούς κανόνες [morale]. Ο Λακαν αναφέρεται στην ηθική βάσει της ετυμολογίας της : ΕΘΟΣ που την συνδέει με την ιδέα μιας δράσης , με έναν τρόπο συμπεριφοράς, μια στάση ζωής. Υπάρχουν πολλές κινήσεις [mouvements] που πρέπει να πάρουμε υπόψη αλλά αυτό που υποδεικνύει η καθοδήγηση της θεραπείας είναι κεντρικό. Ο Λακάν ακολουθεί τον Φροϋντ στη θέση που αποκλείει την πρόθεση για πάση θυσία  ίαση (furor curandis). O Freud συμβούλευε να μην βιαζόμαστε να ηρεμήσουμε τον ασθενή και να αποφεύγουμε αυτό που ονόμασε συγκινησιακή αναμόρφωση του ασθενούς. Ο Λακάν αμφισβητούσε την τάση για προσαρμογή και ταύτιση με τα κυρίαρχα σημαίνοντα που διέπουν ένα δεδομένο λόγο  [discours] και τα οποία αποτελούν ένα πρότυπο υγείας και ευεξίας.  Οταν ο Λακάν μιλούσε για ηθική , αυτό συνίστατο στο «να δράς σε συμφωνία με την επιθυμία»(9), πράγμα που μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα, από μια πρώτη άποψη, παράδοξο. Η επιθυμία του αναλυτή δεν είναι η επιθυμία κάποιου πράγματος, ούτε πρόκειται περί του να ευχηθεί κάτι στον ασθενή του. Η Επιθυμία, ανάρθρωτη, είναι εξ ορισμού αμετάβατη μια που η επιθυμία κάποιου πράγματος [ή επιθυμία για κάποιο πράγμα, για κάτι τι ] είναι στην πραγματικότητα ενα Αίτημα. Η υπόδειξη του Λακάν είναι σαφής. «Μην ανταποκρίνεστε [απαντάτε] στο αίτημα». Αυτό δεν θα πρέπει να εννοηθεί με τρόπο που να οδηγήσει στην «καταπίεση του αιτήματος» που παγιδεύει  τον αναλυτή και τον κάνει να χάνεται στο «κολασμένο κύκλωμα». Ηθική πράξη είναι εκείνη που δεν χάνει τον μπούσουλα, είναι το ευ προσανατολίζεσθαι, ειναι αυτή που δεν σταματά να δείχνει αυτό που δεν σταματά να πετρώνει στη φαντασίωση δίχως ο αναλυόμενος να το παίρνει εντελώς χαμπάρι.)
Τα ψυχότροπα φάρμακα που συνεχώς βελτιώνονται, οι χαλαρωτικές θεραπείες ευεξίας, οι συμπεριφοριστικές λύσεις, η υποβολή, πλημμυρίζουν την αγορά με «στιγμιαίες» προσφορές που  βάζουν μοιραία σε πειρασμό τον νευρωσικό με τα  πάθη του, που  το καλύτερο που θα χε να κάνει  θα ήταν αντί αυτών να πάει να κάνει καμία βόλτα σε ορισμένους αρχαιολογικούς χώρους. 
Η προσεχής Συνάντηση είναι μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε τις απαντήσεις μας μαζί με τους συναδέλφους που έρχονται στο Ριο για να συζητήσουμε , διατηρώντας τον αναλυτικό λόγο ζωντανό, τρέφοντας τον με την κλινική μας εμπειρία και στοχαζόμενοι από κοινού περί της ηθικής μας.
Απρίλης 2012
 Μετάφραση απο τα γαλλικά Αντα Κλαμπατσέα.