ChampLacanien
Φόρουμ Ψυχανάλυσης του Λακανικού Πεδίου Αθήνας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Πέμπτη, 25 Οκτωβρίου 2018

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΩΝ ΦΟΡΟΥΜ -ΣΧΟΛΗ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΦΟΡΟΥΜ ΤΟΥ ΛΑΚΑΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ

****

 

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΦΟΡΟΥΜ ΦΨΛΠ 2018 -2019

Ανάγνωση του Σεμιναρίου ΧΧ Εncore, Aκόμη, Ζακ Λακάν, 1972 -1973

 

Παρασκευή 2 Νοεμβρίου, ώρα:  20:00  - 22.15.

Περί απολαύσεως - Μαργαρίτα Νικολαϊδου  , Γιώργος Μπανιώκος

 

****

Κλινική Εκπαίδευση Λακανικού Πεδίου 2018 – 2019

Ομιλία και βία: Τα παράδοξα της ομιλίας

 

Σάββατο 10 Νοέμβρίου 2018

Τόπος: Αίθουσα διδασκαλίας, Ισόγειο, Γ’ Πτέρυγα (από την κυρία είσοδο αριστ. στο βάθος), Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών, Αγλαΐα Κυριακού, Θηβών και Λεβαδείας, Αμπελόκηποι.

11:00 – 12:30

Το ζήτημα του υποκειμένου μέσα από το κείμενο του Λακάν «Ανατροπή του υποκειμένου και διαλεκτική της επιθυμίας στο φροϋδικό ασυνείδητο»

από την ΙΩΑΝΝΑ ΒΙΣΒΙΚΗ

 

Είναι γεγονός ότι η ψυχανάλυση πλήττει σοβαρά την "ψυχολογική" ιδέα ενός πλήρους, αρμονικού και ενιαίου υποκειμένου. Αποτελεί αυτό, μάλιστα, μια από τις θεμελιώδεις αρχές της. Πρόκειται για την "κοπερνικεια" επανάσταση του Φρόιντ που με την ανακάλυψη του ασυνείδητου μας λέει οτι το υποκείμενο δεν είναι αυτό που μιλάει, όταν μιλάει... Ποιό είναι λοιπόν το υποκείμενο; Πώς ορίζεται; Πώς άραγε θα μπορούσε η ψυχανάλυση να μιλήσει για το υποκείμενο αν όχι μέσα από την ίδια του την ανατροπή;

Ο Λακάν ξεδιπλώνει τα καίρια σημεία αυτού του ζητήματος του υποκειμένου στο κείμενο του "ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΣΤΟ ΦΡΟΙΔΙΚΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ". Φέτος, θα προσπαθήσουμε να μελετήσουμε ορισμένα από τα βασικά ερωτήματα που θέτει το κείμενο αυτό, ενα κείμενο που εμφανίστηκε χρονολογικά ανάμεσα στα σεμινάρια του Η ηθική της ψυχανάλυσης (1959-60) και Η μεταβίβαση (1960-61) και, νομίζω, όχι τυχαία. Κι αυτό είναι που κάνει επίκαιρο αυτό το κείμενο, σε μια εποχή ανατροπών, άλλωστε, όπως κι η δική μας.

 

12:45 – 14:15

Ο Καντ με τον Σαντ

από τους ΚΑΜΠΕΡΟΥ ΟΡΣΑ και ΣΕΡΕΤΗ ΠΑΝΟ

 

Σε αυτό το κείμενό του 1963 ο Λακάν βάζει δίπλα - δίπλα δύο σύγχρονους της εποχής του διαφωτισμού και της γαλλικής επανάστασης. Ο Καντ θεωρεί ότι ο ηθικός νόμος θεμελιώνεται καθολικά με την ίδια λογική αυστηρότητα με την οποία η νεοσύστατη τότε επιστήμη θεμελίωνε τους νόμους της φύσης. Έκτοτε ζούμε  στην εποχή των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Όμως από όλα τα δικαιώματα ένα μόνο, αλλά είναι αρκετό, παραλείπεται: το δικαίωμα να απολαύσεις. Ο Σαντ δεν είναι το αντίθετο του Καντ αλλά η λογική συνέπειά του. Μας θυμίζει ότι για τον πλησίον μας θα μπορούσαμε να επιφυλάσσουμε μία μεταχείριση που απέχει από τις επιταγές της αμοιβαιότητας και της αγάπης. Απολαμβάνουμε μαζί όπως θα ήθελε το όνειρο των ερωτευμένων; Σε αντίθεση με τη γενετήσια αυταπάτη η απόλαυση είναι του ενός ή του άλλου. Ποιος άραγε απολαμβάνει και από τι μέσα από το αγωνιώδες ξετρύπωμα του πόνου από τον σαδικό δήμιο ή μέσα από την κακότεχνη μαζοχιστική σκηνοθεσία όπου η απόλαυση είναι κατ’ εντολή; Ο Λακάν μας δίνει ένα μεγάλο κλινικό μάθημα: Το υπερεγώ ως αρχή που θα διασφάλιζε μέσα στο υποκείμενο τη ρύθμιση των επιθυμιών και το μέτρο της απόλαυσης, είναι στην πραγματικότητα ένας ελαττωματικός θερμοστάτης. Δεν είναι λοιπόν μία βαθμίδα αυτο-κυριαρχίας και εγκράτειας, προάγγελος στο ατομικό επίπεδο της επί γης ειρήνης παρά το «άγριο και το αισχρό», αυτό που κάνει με τρόπο αναγκαίο και όχι από ατύχημα το «κακό» να περνάει μέσα από το «αγαθό» όποια κι αν είναι η νομή του.

 

 

14:30 – 16:00

Το ομιλόν σώμα και η κλινική

απο την ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΝΙΚΟΛΑΙΔΟΥ

 

Στη γέννηση μας είναι το «δώρο της ομιλίας» από την μητέρα ως συμβολική που εξανθρωπίζει το ανθρώπινο όν, το συνδέει με την επιθυμία και τον τόπο του Άλλου. Στο κοινωνικό συμβόλαιο, η προφορική συμφωνία τρέφει τους ανθρώπινους δεσμούς. Εν τούτοις ο λόγος, εμψυχώνει και εξαπατά. Υπάρχουν τα λόγια που προσβάλλουν, χτυπούν εαυτόν και άλλον, προκαλούν περάσματα στην πράξη, τόσο στο ατομικό όσο και στο συλλογικό.

Εκεί που «χάνεται το όριο», στο πέρασμα από τον οίκο εις την πόλη, στην ψυχαναλυτική εμπειρία τίθεται το ερώτημα: «Από πού αυτό μιλάει;»[1]  Μέσα από την αναπαραγωγή της νεύρωσης υπό μεταβίβαση, η ομιλία είναι σε ακρόαση επί κλίνης, η ομιλία και η ροή της. «Υπάρχει ένα τείχος της γλώσσας που αντιτίθεται στην ομιλία»[2]. Πρόκειται για τη δομή του δεσμού που διαμορφώνεται στη συνάντηση ενός υποκειμένου με μια γλώσσα που μιλιέται στο ασυνείδητο, τις επιπτώσεις αυτής, στο ζων σώμα μέσα από τη λειτουργία του τραυματικού γονέα και των ελλειμμάτων του.

Όταν ο Φρόιντ, βλέπει στο πρόσωπο του ασθενούς του τη φρίκη, κατευθύνει την αναλυτική επεξεργασία προς μια κατασκευή της ασυνείδητης διαδρομής μιας σιωπηρής ενόρμησης και της παρέκκλισής της. Τον τρόπο με τον οποίο αυτή κυριεύει το σώμα του ανθρώπου με τα ποντίκια, στο φαντασιακό, μέσα από τις σκέψεις του και την αμφιβολία. Οι ενορμήσεις είναι ο απόηχος πάνω στο σώμα, της ύπαρξης ενός λέγειν[3]. Σημαδεύουν το σώμα με τρόπο που δεν αναπαρίσταται.

Εκεί που το υποκείμενο «τέμνεται» στα διάκενα της σημαίνουσας αλυσίδας του ασυνειδήτου, το βίαιο διαπερνά το σώμα. Η ομιλία και η ροή της μέσα από την αναλυτική δέσμευση αποκτά λειτουργία πράττειν ως προς το είναι καθεαυτό, διαμορφώνει ένα νέο ανάγλυφο μέσα από τις συνηχήσεις, τις σιωπές. Εκεί που υπάρχει ο τοίχος υφαίνονται ίχνη αφημένα από τις επιπτώσεις μιας πρωταρχικής απώλειας απόλαυσης σε σχέση με το αντικείμενο και τις μορφές της έλλειψής του. Θα επεξεργαστούμε πως οι δυνάμεις της ομιλίας επενεργούν στην αγριότητα του συμπτώματος[4] με τα περάσματα τους ανάμεσα στα τρία πεδία εκείνο του πραγματικού, του φαντασιακού και του συμβολικού,  επιφέροντας μια άλλη σύλληψη αυτού που διαρρέει ως προς την ύπαρξη.

 

 

 



[1] Η συνέντευξη με τον Ζακ Λακάν, 1950, Εφημερίδα Express, Αφιέρωμα Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία Περιοδικό Διαβάζω, αρ. 342, σελ. 40, 1994.

[2] Ζακ Λακάν, Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και του λόγου μέσα στην ψυχαναλυτική, Εκδόσεις Εκκρεμές, Αθήνα, 2005, σελ. 134.

[3] J. Lacan, Le séminaire XXIII, Le sinthome, 1975 – 1976, εκδ. Seuil, Παρίσι, 2005, σελ. 17

[4] J. Lacan, Séminaire ΧΧΙΙ 1974-1975, RSI, εκδ. Ali, Mάθημα 21 Ιανουαρίου 1975.