ChampLacanien
Φόρουμ Ψυχανάλυσης του Λακανικού Πεδίου Αθήνας

ΤΡΑΥΜΑ: ΣΥΜΒΑΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017

ΤΡΑΥΜΑ: ΣΥΜΒΑΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

ΤΡΑΥΜΑ:

ΣΥΜΒΑΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Sandra Leticia BERTA Σάντρα Λετίσια Μπρέτα                                                 Μαίος 2017

 

ΠΡΟ - ΚΕΙΜΕΝΟ 2_

Όταν είχαμε αποφασίσει να εργασθούμε πάνω στην έλευση του πραγματικού για την προσεχή μας διεθνή συνάντηση, αμέσως μου τέθηκε το ερώτημα ως προς τις κλινικές επιπτώσεις αυτού του τίτλου. Είχα κάνει έρευνες κατά τη διάρκεια πολλών ετών γύρω από το τραύμα και αμέσως αναδείχθηκε ένα ερώτημα: κατά πόσον λαμβάνουμε υπόψη  την διάσταση του Τυχαίου μέσα στο τραύμα; Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο τραυματικό συμβάν και την έλευση του πραγματικού;

 Σας προτείνω τους συλλογισμούς μου.

Μέσα στην ιστορία της ψυχανάλυσης, το τραυματικό συμβάν έχει δώσει χώρο όχι μόνο στην ανακάλυψη του ασυνειδήτου αλλά επίσης στην διάκριση ανάμεσα στο τραυματικό συμβάν και δομή του τραύματος με την έννοια της τρύπας και η οποία εγγράφεται S (διαγραμμένο Α) έτσι όπως το πρότεινε ο Λακάν στο τέλος της διδασκαλίας του. Το πέρασμα από το τραυματικό συμβάν στο τρυπατισμό [troumatisme] προσανατολίζει την κατεύθυνση της αναλυτικής αγωγής μέσα σε κάθε ανάλυση. Η επεξεργασία γνώσης επί της αρχής του Τυχαίου κάνει το τραύμα τον δείκτη ενός πραγματικού μη αποαφασισμένου.

Σ’ αυτή την κίνηση που πηγαίνει από το τραύμα στον τρυπατισμό διακρίνουμε ορισμένες αντιλήψεις για την χρονικότητα: εκείνη του εκ των υστέρων ( a posteriori / nachträglich), εκείνη της πράξης που ευνοεί την τοπολογική τομή και εκείνη του βορρόμειου κόμβου. Κάθε μια μετρά με την λογική χρονικότητα προτεινόμενη από τον Λακάν: ο χρόνος του οράν, ο χρόνος της κατανόησης και η στιγμή κατάληξης.

Λέγοντας έλευση του πραγματικού παρά τραυματικό συμβάν μπορεί να είναι χρήσιμο ώστε να ξεχωρίσουμε την τραυματική στιγμή διαφοροποιώντας την από την επεξεργασία της. Είναι μια διαφορά πάνω στην οποία θα επανέλθω. Μέσα στην κοινότητά μας, έχουμε μιλήσει για συμβάν απόλαυσης του σημαίνοντος 1 του περάσματος από το Τυχαίο ως συμβάν απόλαυσης και των ένα της επανάληψης. Μ’ αυτή την έννοια, θεωρώ συμβάν και έλευση ως συνώνυμα, όπως μπορούμε να το δούμε στο λεξικό. Εν τούτοις, η έλευση δίνει τον τόνο ως προς  την απροσδόκητη άφιξη [survenue] και όχι μόνο ως προς τα διαφορετικά χαρακτηριστικά του γεγονότος.

Από την άλλη, εάν αναφερόμαστε στην έλευση, οφείλουμε να διακρίνουμε δύο αποδοχές μέσα στην διδασκαλία του Λακάν: έλευση του υποκειμένου και έλευση του πραγματικού. Δεν είναι οι μοναδικές αλλά είναι οι πλέον σημαίνουσες.

Η έννοια «έλευση του υποκειμένου» είναι σύγχρονη των επεξεργασιών του πάνω στο συμβολικό και η τυποποίηση της έγινε [από τον Λακάν] με τις πράξεις [ operations] αιτιότητας  του υποκειμένου: αλλοτρίωση και αποχωρισμός. [1] Υπενθυμίζω σύντομα ότι μέσα στην αλλοτρίωση, με το ρόμβο [<>vel] της αποκλειστικής αποσύνδεσης, το υποκείμενο επιλέγει την απολίθωση ή το νόημα.   Μέσα στην λογική του προθύστερου χρόνου της αιτιότητας του υποκειμένου, η δεύτερη πράξη [opération] γίνεται ως προς τον αποχωρισμό,  που έχει ως επίπτωση το αντικείμενο α[2], έτσι το υποκείμενο εισάγεται μέσα στην μετωνυμία της σημαίνουσας αλυσίδας (S1 – S2).

Μπορούμε να προσθέσουμε ότι στη συνέχεια, το vel της αποκλειστικής αποσύνδεσης  χρησιμεύει στο να επισημάνει την διαίρεση του υποκειμένου και την απόλαυση. Εδώ, αυτό που τονίζεται είναι το απολαμβανόμενο σημαίνον, η απολαμβάνουσα – απολαυστική ουσία,  που είναι αυτό που τελικά επέρχεται από το πραγματικό εάν λάβουμε υπόψη το S1.

Eκ των πραγμάτων,   μπορούμε να διαβάσουμε την συγκυρία της έλευσης του πραγματικού με ένα σημαίνον S1 μέσα στις πράξεις αιτιότητας πρόκλησης του υποκειμένου και επίσης μέσα στην γραφή του βορρόμειου κόμβου.

Η έλευση του πραγματικού ως εισβολή του S1 αναφέρεται στο υποκείμενο και στις επεξεργασίες επι του ομιλόντος [parlêtre]. Και οι  δύο ακολουθούν την ίδια λογική όμως από την πλευρά της χρονικότητας, μου φαίνεται ότι το αίτιο του υποκειμένου βάζει τον τόνο στο εκ των υστέρων τραυματικό ανακαλώντας μ’ αυτόν τον τρόπο ένα πραγματικό που παραμένει ως όριο, εξ –οίκειο [extime], ενώ με τον κόμβο και την αριθμητική του αρχή [cardinalité], η έλευση του τραύματος είναι δεμένη. Το 1 του τραυματικού είναι 3: πραγματικό , συμβολικό και φαντασιακό. Εδώ, η έκφραση « η έλευση του πραγματικού» μπορεί να αρμόζει στο βορόμμειο τραύμα, δείχνοντας ότι το τραύμα επέρχεται δεμένο.

Από το  1974 προς το 1975 μπορούμε να βρούμε μια διάκριση ανάμεσα στην έλευση του πραγματικού και το συμβάν του λέγειν που απαιτεί η χρονικότητα του κόμβου. Στο Σεμινάριο ΧΧΙ Τα μη κορόϊδα περιπλανώνται, [ Les nondupes errent] ο Λακάν εμπεριέχει το συμβάν του λέγειν ως την υπογραφή του κόμβου, διακρίνοντας το συμβολικό συμβάν, πραγματικό και φαντασιακό.[3] … Ένα σημείο τράβηξε την προσοχή μου: «… αυτό , δεν παράγεται παρά μόνο μέσα στην τάξη του συμβολικού, δεν υπάρχει συμβάν παρά μόνο μέσω του λέγειν[4]. Είναι ο χρόνος ακριβώς για να γραφθεί ο κόμβος του λέγειν, κόμβος του ομιλόντος, που γίνεται από το βορρόμειο τραύμα.

 

Ας συνεχίσουμε πάνω στην έκφραση «έλευση του πραγματικού» μέσα στο κείμενο Η Τρίτη [ La Troisième][5]. Μέσα σ’ αυτή την ομιλία, η οποία είναι επίκαιρη του σεμιναρίου ΧΧΙ, ο Λακάν λέει ότι ο αναλυτής αναδύεται από την έλευση του πραγματικού, όπως το έχει υπογραμμίσει η Κολέτ Σολέρ στο βιβλίο της Avènements du réel, de langoisse au symptôme[6], p. 170 καθώς και στο πρώτο Προ –κείμενο της Συνάντησης της Βαρκελώνης 2018.

Μετά από αυτή την κατάφαση ο Λακάν αναφέρεται στην ερμηνεία ως αμφισημία και στην lalangue που γίνεται πρόσχωμα, ως απομεινάρι του ασυνειδήτου, μιας εμπειρίας που αφήνει μια γνώση ως υπόλοιπο [solde]. H ερμηνεία ενεργεί με την lalangue, ηγλώσσα, πράγμα που δεν εμποδίζει το ότι το ασυνείδητο είναι δομημένο ως μια γλώσσα. Αυτό σημαίνει ότι η ερμηνεία ενεργεί με τα Ένα απόλαυσης ώστε να γίνει βορρόμειο το ομιλόν.

Εάν το τραύμα είναι έλευση δεμένη με το S1, εισβολή του πραγματικού, αυτό είναι η κλινική απόδειξη ότι το τραύμα είναι δέσιμο ενός πραγματικού. Αν και για το τραύμα έλευση και συμβάν είναι συνώνυμα, μπορούμε επομένως να βρούμε μια απόχρωση. Το  να τονίζουμε την έλευση του πραγματικού του τραυματικού σημαίνοντος δεν είναι χωρίς επιπτώσεις εφόσον μεταμορφώνει το εκ των υστέρων σε πράξη και σε λογικό χρόνο δεμένο. Εξ άλλου οι θεωρήσεις πάνω στην υλικολεξικότητα  [motérialité] ,οι οποίες είναι ίδιον στο βορόμμειο κόμβο έχουν επιπτώσεις  πάνω στο εκ των υστέρων nachträglich.

 

Στην κλινική θα πρέπει να εξαναγκάσουμε ( forcing[7], μαθηματικό) την ομιλία μέσα στην υλικολεξικότητά της για να διαβάσουμε μέσα σ’ αυτό που ακούγεται και παράγει μια γραφή. Δεν είναι επομένως το ίδιο πράγμα να αναζητούμε το νόημα ενός συμβάντος και να στοχεύουμε το απολαμβάνον νόημα μιας γνώσης. Αυτό δεν σημαίνει να ξεπεράσουμε-  να κάνουμε χωρίς - την φαντασίωση διότι η κλινική θα ήταν αδύνατο να ασκηθεί, όμως να  τεθούμε διαθέσιμοι  «αυτού που λειτουργεί ως πραγματικό μέσα στην γνώση»[8]. Αυτά τα λεχθέντα του τραυματικού γεγονότος επικαλούνται την έλευση, ενός λέγειν και το δεμένο πραγματικό που εξ –ίσταται στο νόημα (absens).

 

Aκόμη μια φορά, μιλώντας για το τραύμα στην ψυχανάλυση είναι να μιλάμε για ψυχανάλυση. Δεν είναι τυχαίο ότι το ερώτημα του Φρόιντ πάω στο τραύμα έδωσε βάση για την ανακάλυψη του ασυνειδήτου.

São Paulo, 26 mai 2017.

Η μετάφραση έγινε στα γαλλικά από τους Manel Rebollo et Lydie Grandet

 

Μετάφραση στα ελληνικά Μαργαρίτα Νικολαϊδου

 



[1] Ζακ Λακάν , Σεμινάριο ΧΙ, Οι τέσσερεις θεμελιώδεις έννοιες της ψυχανάλυσης, κεφ. ΙΣΤ’, Το υποκείμενο και ο άλλος, Η αλλοτρίωση σελ. 266, εδκ. Ράππας

[2] Lacan Jacques, Le Séminaire La logique du fantasme, 16 novembre 1966, To Σεμινάριο Η λογική της φαντασίωσης,  μάθημα 16 Νοεμβρίου 1966, σεμινάριο ανέκδοτο στα γαλλικά.

[3] Lacan, Jacques, Le séminaire, livre XXI, Les non-dupes errent, 18 décembre 1973.

[4] Lacan, Jacques, Le séminaire, livre XXI, Les non-dupes errent, 15 janvier 1974 (publié sur Staferla)».

[5] 5 Lacan Jacques, La troisième, 1er novembre 1974 , [ H Τρίτη , 1η Νοεμβρίου 1974.

[6]Soler, Colette. Avènements du réel, de l’angoisse au symptôme. Cours 2015-2016. Paris: Éditions du Champ lacanien. Collection Études, Octobre 2016, p. 170.

[7] Lacan, Jacques (1976-1977). Le séminaire, L’insu que sat de l’une-bévue s’aile à mourre. 19 avril 1977.

 

[8] Soler, Colette. Lacan, l’inconscient réinventé. Paris, Presses Universitaires de France, 2009, p. 19.