ChampLacanien
Φόρουμ Ψυχανάλυσης του Λακανικού Πεδίου Αθήνας

Κλινική Εκπαίδευση Λακανικού Πεδίου 2017 – 2018 Η διαφορική κλινική των φύλων

Κλινική Εκπαίδευση Λακανικού Πεδίου 2017 – 2018      Η διαφορική κλινική των φύλων

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ

 

Η διαφορική κλινική των φύλων

 

Ο Φρόυντ, στο άρθρο του Περατή και μη περατή ανάλυση κάνει λόγο για δύο ανυπέρβλητα εμπόδια για την ολοκλήρωση της θεραπείας: τον φθόνο του πέους για την γυναίκα και τον φόβο του ευνουχισμού για τον άντρα. Η φαλλική διεκδίκηση στη γυναίκα αλλά και ο φόβος του ευνουχισμού στον άντρα είναι δύο κλινικά φαινόμενα που για τον Λακάν δεν αντιστοιχούν σε αδιέξοδα της ανάλυσης αλλά στα αδιέξοδα της ίδιας της σεξουαλικότητας, στην αδυνατότητα να διατυπώσουμε τον τρόπο με τον οποίο το ένα φύλο θα μπορούσε να σχετίζεται με το άλλο ώστε το ένα να είναι «συνάρτηση» του άλλου.

Η ιδέα στον Φρόυντ ότι το μόνο που μπορούμε να συλλάβουμε από το ανδρικό και το θηλυκό είναι η ενεργητική ή η παθητική στάση αντίστοιχα θα οδηγούσε στην ιδέα μιας συμπληρωματικότητας των δύο φύλων. Αυτή η αντίληψη οδήγησε σε εσφαλμένες προσεγγίσεις όπως αυτή γύρω από τον υποτιθέμενο γυναικείο μαζοχισμό ή τη σύλληψη μιας «γενετήσιας ολοκλήρωσης» ως «δοτικότητα». Ωστόσο, στον Φρόυντ υπάρχει η έννοια της «πρωτοκαθεδρίας του φαλλού», την οποία μάλιστα κλήθηκε την δεκαετία του 30 να την υπερασπιστεί παίρνοντας θέση σε αυτό που ονομάστηκε διαμάχη για τον φαλλό. Για τον Φρόυντ όπως και για τον Λακάν τα δύο φύλα τοποθετούνται βάσει ενός μόνο οργάνου. Το αντρικό όργανο γίνεται φορέας ενός σημαίνοντος που στην κυριολεξία δεν έχει ταίρι, δεν υπάρχει ένα άλλο όργανο φορέας ενός σημαίνοντος για να λειτουργήσει μία αντιθετική ή συμπληρωματική σχέση.  Εξού και οι ατέρμονες συζητήσεις για τον «μυστηριώδη γυναικείο οργασμό» ή για την άγνοια του μικρού κοριτσιού της ύπαρξης του κόλπου.

Η κλινική του παιδιού και του νευρωτικού γενικότερα  δείχνει ότι το κορίτσι προσδιορίζεται ως αυτό που δεν το έχει και το αγόρι ως αυτό που κινδυνεύει να το χάσει. Η  διαλεκτική της πρώιμης τοποθέτησης του υποκειμένου ανάγεται στο έχω - δεν έχω τον φαλλό κάτι που συνιστά ένα πρώτο αντιθετικό ζεύγος που όμως εγγράφει ένα μόνο όργανο. Αυτό θα μπορούσε να μας κάνει να πούμε ότι η φροϋδική κλινική είναι μία «gender theory» αλλά με μεγάλη οικονομία μέσων διότι δεν χρειάζεται να προστρέξουμε στον πολλαπλασιασμό των «ταυτοτήτων».  Ακολουθώντας τον Φρόυντ θα μπορούσαμε να πούμε ότι για το ασυνείδητο ήδη δύο φύλα είναι πολλά.  Ούτε ο ανδρισμός έχει μία ουσία αφ εαυτού ούτε η θηλυκότητα. Ο Φρόυντ επέμενε στην έννοια της αμφι-σεξουαλικότητας  που βρίσκεται στην αφετηρία των επιλογών του υποκειμένου. Όλα λοιπόν πρέπει να «κατασκευαστούν» και το κάθε υποκείμενο αντεπεξέρχεται με τρόπο μοναδικό. Το ζήτημα δεν είναι τόσο με ποιον τρόπο επωμίζεται τα χαρακτηριστικά του φύλου του, αλλά τί τον συνδέει με τον παρτενέρ του.

Σε αυτή την οπτική, ο φαλλός αντί για σύνδεσμος είναι ένα εμπόδιο που κάνει κάθε σχέση με το άλλο φύλο «συμπτωματική». Για τον Φρόυντ το οιδιπόδειο σύμπλεγμα περιγράφει την πορεία μέσα από την οποία το υποκείμενο επωμίζεται την έμφυλη θέση του. Ο Λακάν θεωρεί ότι πρόκειται για μία απόπειρα να αναδειχτεί ο πατέρας ως ρυθμιστής της σεξουαλικότητας και μάλιστα στον αιώνα που η παρακμή της πατρικής φιγούρας έφτασε στο απόγειό της. Ο ευνουχισμός ωστόσο παραμένει για τον Λακάν ο πυρήνας της εμφυλοποίησης. Δεν χρειάζεται να τον αποδώσουμε στον πατέρα, η ίδια η γλώσσα αρκεί.  Εισερχόμενοι στο λόγο καλούμαστε ως υποκείμενα να τοποθετηθούμε σε σχέση με αυτό το μοναδιαίο σημαίνον που εγγράφει το ένα αλλά όχι το άλλο, δηλαδή το «άλλο φύλο». Η σωστή έκφραση λοιπόν αναφορικά με τη γυναίκα δεν θα ήταν αυτή της Σιμόν Ντε Μποβουάρ, το «Δεύτερο φύλο», αλλά το «Άλλο φύλο». Μάλιστα ο Λακάν ήδη από τη δεκαετία του 50 θεωρούσε ότι η γυναίκα ή μία γυναίκα είναι ένα από τα ονόματα του Άλλου με Α κεφαλαίο.  Υπάρχουν λοιπόν δύο θέσεις απέναντι στον ευνουχισμό, μία αντρική και μία γυναικεία και αυτό δεν οφείλει απολύτως τίποτε στη βιολογία. Το βιολογικό φύλο δεν υποχρεώνει κανέναν να εγγραφεί από τη μία ή την άλλη πλευρά. Για τον Φρόυντ, η γυναίκα έχει τρεις επιλογές: είτε να αρνηθεί τη θηλυκή θέση εμμένοντας στη φαλλική διεκδίκηση, είτε να δεχτεί να λάβει τον φαλλό από τον άνδρα, ή ακόμη να τον λάβει υπό τη μορφή του παιδιού. Και οι τρεις επιλογές παραπέμπουν στον ευνουχισμό.

 Από τη στιγμή όμως που ο Λακάν προάγει την ιδέα ότι η γυναίκα με το ένα πόδι βρίσκεται και αυτή στον φαλλικό κανόνα, αλλά «όχι όλη», ανοίγεται ένα νέο πεδίο επεξεργασίας για την διαφορική κλινική των δύο φύλων. Υπάρχει λοιπόν μία «Άλλη απόλαυση», ιδιαίτερη στη γυναικεία θέση που δεν εντοπίζεται στο φαλλικό όργανο και στην έλλειψή του και που εμπλουτίζει τον τρόπο που προσεγγίζουμε τα αδιέξοδα της σεξουαλικότητας σε άντρα και γυναίκα.

 

Αθήνα, Σεπτέμβρης 2017

Όρσα Καμπέρου

 

 

DownloadΚατέβασμα Συνημμένου Αρχείου